UYARI: Sağlık personeline HBV bulaşmasının en önemli nedeninin iğne batması olduğunu hatırlayın. Eldiven olsa bile bir şey fark etmeyecektir. O nedenle, hastada kullanılan iğnelerin iğne ucunun dışarı çıkmasına izin vermeyecek sertlikte kapalı kaplara atılması gerekir. Çöpe atmanız gerekiyorsa, acele etmeden büyük bir dikkatle iğnenin kapağını kapatarak atın ki, sizden sonraki kişilere batmasın. Zira çöpleri toplayan kişilere hastalıkların, naylon çöp torbalarını toplarken iğne ucu batması sonucunda, bulaştığı tespit edilmiştir.

 
HIV ( HUMAN IMMUNODEFİCİENCY VIRUS, AİDS, EBES = EDİNSEL BAĞIŞIKLIK EKSİKLİĞİ SENDROMU)

BELİRTİLERİ:

¯ Nedeni belirlenemeyen gece terlemeleri

¯ Bir ayı geçen ısrarcı ateş

¯ Titremeler, konuşurken zorlanma, hareketlerde yavaşlama

¯ Kısa sürede, vücut ağırlığının % 10 undan fazla kilo kaybı

¯ Bir ayı geçen, sürekli ya da aralıklı devam eden ishal

¯ Bir ayı geçen, kuru ve ısrarlı öksürük, aşırı yorgunluk ve halsizlik

¯ Koltuk altında ve kasıklardaki bezelerde, şişlik ve ağrı

¯ Deride morumsu lekeler, ağızda pamukçuk

¯ Çeşitli fırsatçı enfeksiyonlar( vücut direnci düştüğünde ortaya çıkan hastalıklar); mantar hastalıkları, sitomegalovirus(CMV), toksoplasma, tüberküloz vd

¯ Paraziter akciğer enfeksiyonu: pneumocystis carinii pneumoni; Kaposi sarkom: deride ve ağız içinde görülen bir çeşit kanser

¯ Beyinde oluşan akut enfeksiyondan, kronik demansa kadar değişebilen nörolojik sendromlar.

İNKÜBASYON SÜRESİ: 6 ay – 5 yıl arasında değişmektedir.

HIV vücuda girdikten sonra, kişinin savunma sisteminin durumuna (yani vücut direncine) göre, belirtiler ortaya çıkmaktadır. Vücut direnci çok düşük kişilerde, belirtiler 3ay gibi kısa sürede de görülebilirken; nadirde olsa HIV taşıdığı halde 10 yıldır hiç belirti görülmeyen hastalar olabilmektedir. Taşıyıcı olabilen bu kişiler, sağlık personeli ve diğer kişiler için risk oluşturmaktadırlar. O nedenle, çalışırken her zaman tedbirli olmalıyız.

BULAŞMA YOLLARI:

¯ Cinsel ilişki (meni ve vajen salgısında yoğun olarak HIV bulunduğundan dolayı)

¯ Kontamine kan ve kan ürünlerinin nakli

¯ Enfekte organ(böbrek, kalp, akciğer vd), doku (deri, kemik vd) veya meni nakli

¯ Enfekte anneden bebeğe, doğum esnasında veya doğumdan sonra, bulaşabilir.

RİSK ALTINDAKİ GRUPLAR:

¯ Damar yolundan ilaç(uyuşturucu) alan bağımlılar

¯ Çok eşli cinsel ilişkiye girenler

¯ Kan veya kan ürünü alıcıları

¯ Dövme yaptıranlar.

¯ Sağlık personeli, hemodiyaliz hastaları

TEŞHİS YÖNTEMLERİ:

¯ ELİSA (3 kez tekrarlanmalıdır)

¯ Western Blot (ELİSA 3 kez olumlu olduğunda, doğrulamak için kullanılan yöntemdir

ELİSA, viral hastalıkların teşhisinde yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. HIV’ e özgün değildir. O nedenle yanıltıcı sonuçlar alınabilmektedir. Bu yüzden 3 kez tekrarlanır. Birden fazla olumlu sonuç alındığında, HIV’ e özgü olan ancak daha pahalı bir yöntem olan Western Blot yöntemiyle doğrulanır. Bu bahsedilen yöntemler ucuz olması nedeniyle tercih edilen yöntemlerdir ve teşhisi geciktirmektedirler. Son yıllarda çok pahalı, ancak kısa sürede kesin tanı konmasına yardımcı olan yöntemler geliştirilmiştir. Özel laboratuarlarda bu yöntemler kullanılmaktadır.

TEDAVİ:

Henüz yok. O nedenle, korunma büyük önem taşımaktadır. Aşı çalışmaları ve tedavi araştırmaları halen devam etmektedir. Varolan tedaviler semptomların hafifletilmesinde kullanılmakta ve oldukça pahalıdır; hastalığı yok etmemektedir.

KORUNMA:

¯ Cinsel ilişkide prezervatif (kondom, kaput) kullanılmalıdır.

¯ Test yapılmamış kan ve kan ürünleri kullanılmamalıdır.

¯ Mümkün olduğunca hastalara, tek kullanımlık malzemeler kullanılmalıdır.

¯ Hastaya bakım veren kişiler mutlaka eldiven giymelidir.

¯ Disposable olmayan malzemeler, iyi sterilize edilmelidir.

HIV ‘ NİN BAZI ÖZELLİKLERİ:

¯ Etere duyarlıdır

¯ 4.5 pH’ ya duyarlıdır (dolayısıyla yutulduğunda mide asidiyle inaktive olur)

¯ 56°C derecede 30 dakikada inaktive olur.

¯ Kuru oda ısısında 3 gün, nemli ortamda 7 gün canlı kalabilir. Açık havada ve ışıklı ortamda ömrü kısalır.

¯ % 70 lik Alkol ve % 0.5 lik sodyum hipoklorite (1/ 10 sulandırılmış çamaşır suyuna) duyarlıdır.

¯ 1/ 4000 lik Formaldehit ve Gluteraldehite duyarlıdır.

HIV nin duyarlı olması, bu etken ya da koşullara maruz kaldığında etkisini kaybetmesi ( ölmesi, inaktive olması) demektir.

¯ Sosyal öpüşme, aynı ortamda çalışma, veya birlikte oturma ile bulaşmaz

¯ Hava yolu, fekal – oral (anüs – ağız) yol; su ve yiyecekler ile bulaşmaz

¯ Kan emici böcek (sivrisinek vd) sokması ile bulaşmaz

¯ Ancak, diş fırçası, tıraş bıçağı (jilet) gibi eşyalar ortak kullanılmamalıdır

¯ Kulak deldirme ve dövme yaptırma esnasında steril malzeme kullanılmasına dikkat edin.

HEPATİT VİRÜSLERİ

Hepatit, karaciğer dokusunun enfeksiyonudur. Yüzlerce nedeni vardır: bakteriler, parazitler, virüsler, alkol bağımlılığı vs. Bunlardan Hepatit virüsleri, ilaç tedavisi olmayan, bazılarının siroz ve kansere dönüşebildiği enfeksiyonlara neden olmaktadırlar. Halbuki, önlem alınarak Hepatit virüsü enfeksiyonlarından korunmak mümkündür.

HEPATİT BELİRTİLERİ:

¯ Halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma, ishal,

¯ Koku ve tat alma duylarında bozukluk; sigara içenler tat alamadıklarını ifade ederler

¯ Ateş, ürtiker(kaşıntı), artralji (eklem ağrıları). Sarılık başladığında bu belirtiler kaybolur.

¯ Sarılık, birinci ve ikinci haftalarda en yüksek düzeye ulaşır. Daha sonra giderek azalır. Sarılık her zaman görülmeyebilir veya çok hafif atlatılabilir.

¯ Bölgesel lenfadenopati ve splenomegalo olabilir.

¯ Akut dönemde, karaciğer enzimleri (SGOT, SGPT) 1000 in üzerine yükselir ve altıncı haftada normal düzeyine iner.

TEDAVİ:

¯ İstirahatla iyileşme görülür. Tam iyileşme 3 – 6 ay sürebilir. İyileşme olmadan kronik hepatite de dönüşebilir.

¯ Akut dönemde, karaciğeri yormayan yiyecekler olmak üzere vitamin, mineral ve dengeli besinlerden oluşan beslenme önerilmektedir.

RİSK ALTINDAKİ GRUPLAR:

¯ Vücut direnci düşük olan kişiler

¯ Sağlık personeli

¯ Kan, kan ürünü ve organ nakli olanlar

¯ Hemodiyaliz hastaları ve yakın ilişkide olan yakınları

¯ Toplu yaşanan yerlerdeki kişiler; akıl hastaneleri, ceza evleri, yaşlı bakım evleri gibi yerlerde yaşayan kişiler

¯ IV ilaç ya da uyuşturucu bağımlıları

¯ Çok eşli cinsel yaşamı olanlarla, cinsel yaşamı hareketli kişiler.

KORUNMA:

¯ Bireysel korunma önlemleri AİDS ile aynıdır. AİDS’ e göre 40 kat daha bulaşıcıdır

¯ Risk altındaki kişiler, HBV enfeksiyonu ile daha önce karşılaşmamışsa, aşı yaptırmalıdır.

¯ HAV ve HEV enfeksiyonları, altyapı ve hijyenik koşulların bozuk olduğu durumlarda artış gösterir. O nedenle bu gibi yerlerde sular kaynatılarak içilmeli, sebze ve meyveler iyi yıkanmalı, hijyenik çalışmayan yerlerde yemek yenilmemeli; özellikle et türü.

¯ Hep C, kronikleşmeye eğilim gösteriyorsa, tedavide alfa interferon kullanılabilir.

KANDAKİ HEPATİT B DEĞERLERİNİN ANLAMLARI

HBsAg + ise: akut enfeksiyonun varlığını gösterir. 6 ncı ayın sonunda halen pozitif ise: aktif taşıyıcılığı gösterir

Anti-HBs + ise: HBV enfeksiyonu geçirilmiş ( ya da aşı olmuş) ve bağışıklık oluşmuştur. Hastalık geçirildiği halde, bazen bir seneye kadar ( – ) olabilir.

HBcAg + ise: aktif enfeksiyonu gösterir.

Anti-HBc + ise: akut enfeksiyon döneminden itibaren uzun süre görülebilir.

HBeAg + ise: aktif enfeksiyonu ve bulaşma olasılığını gösterir

Anti-HBe + ise: bulaşıcılık sona ermiştir.

MYCOBACTERİUM TUBERCULOSİS (TBC, VEREM)

Her organa yerleşebilir. Ancak en çok akciğerleri tercih eder ve havalanmanın en yoğun olduğu üst (apeks) kısmına yerleşir. Özellikle, vücut direnci düştüğünde (dengesiz beslenme, uzun süren hastalıklar, içki-sigara kullanımı, düzensiz yaşam tarzı, uygunsuz koşullarda yaşama sonucunda olduğu gibi), ortaya çıkan fırsatçı bir enfeksiyondur. Eğer kemiğe yerleşir ve enfeksiyon oluşturursa, buna Maldepot hastalığı denir.

Hastalığın oluşması için, 1-3 basilin vücuda girmesi yeterlidir. Balgamda bol miktarda basil bulunur. O nedenle çevremizdeki kişilerin yere tükürmesini, ya da başkalarının yüzüne karşı öksürmesini engellemeliyiz.

Paramedik, TBC enfeksiyonu şüphesi olan ve öksüren bir hasta taşıyorsa, hastaya maske takmalıdır. Hastanın solunum zorluğu varsa ve maskeden rahatsız oluyorsa bu durumda, paramedik kendisine maske takmalıdır.

BELİRTİLERİ: Geceleri aşırı terleme ve ateş, kilo kaybı, iştahsızlık.

TEŞHİS: PPD ve akciğer röntgeni ile teşhis konur.

KORUNMA: BCG aşısı ile korunmak mümkündür. Birinci aydan itibaren bebekler aşılanır. 5 yılda bir tekrarı önerilmektedir. Vücut sağlığını korumaya çalışarak, savunma sistemi güçlendirilirse TBC’ ye yakalanma oranı düşürülebilir. Bu ise, dengeli beslenerek, istirahat ederek, alkol ve sigara kullanılmayarak sağlanabilir.

PPD (Pürifiye Protein Derivesi):

1 ml de 1 ünite olacak şekilde sulandırılır. Ön kolun (tercihen sol) iç kısmına, tüysüz alana, deri içine (intrakütan) 5 ünite enjekte edilir. 48 – 72 saat sonra okunur:

0 – 4 mm ise: PPD ( – ) tir ve BCG aşısı yapılmalıdır. Aşıdan 4 – 6 hafta sonra ( + ) olur.

5 – 9 mm ise: şüphelidir, test tekrarlanmalıdır.

10 mm üstünde ise: PPD ( + ) tir. Vücutta TBC basili vardır, diğer teşhis yöntemleri ile aktif hastalık var mı araştırılır. Aktif enfeksiyon varsa, aile fertleri de kontrol edilir ve tedaviye başlanır.

TETANOS

BELİRTİLER:

YENİDOĞANDA: bebek huzursuzdur, emmeyi reddeder, vücutta kasılmalar olur. Her türlü ses, hafif gürültü ve hatta okşama bile şiddetli kasılmalara neden olur.

YETİŞKİNDE: özellikle çene ve boyun kaslarında olmak üzere, tüm vücutta ağrılı kasılmalar ve sertlikler görülür.

Bu her yerde, her durumda ve her yaştaki insanı tehdit eden bir hastalıktır. 28 günden küçük bebeklerde görülen yenidoğan tetanosu, göbek kordonundan girerek ölüme neden olabilir.

Bütün dünyada ve ülkemizde hastaların çoğu, tanı konulamadan öldüğünden, hastalığın ne kadar yaygın olduğu ve önemi anlaşılamamaktadır.

KULUÇKA SÜRESİ: 3 – 28 gündür. Ortalama 7 gündür.

BULAŞMA: Toprak ve paslı metallerle olur. Yenidoğan tetanosu, göbek kordonunun steril olmayan aletlerle kesilmesi ya da doğum sonrası göbeğe kirli birtakım şeylerin bulaşması sonucu görülür.

KORUNMA: Aşı ile mümkündür. 8.- 12.- 16. Haftalarda, 3 kez DBT (difteri-boğmaca-tetanos) karma aşısı, bir kez de 1. 5 yaşında DBT aşısı, İlkokul birinci sınıfta DT aşısı ve lise birde TT(tetanos toksoidi) aşısı olarak tekrarlanır.

Hiç aşılanmamış gebelerin aşılanması şarttır. Gebeliği tespit edildikten sonra bir ay ara ile 2 kere tetanos aşısı yapılır. Önceki gebeliğinde 2 doz aşı yapılmışsa; o zaman bir doz olarak tekrarlanır.

3.doz, ikinciden en az 6 ay sonra yapılırsa, kişiyi 5 yıl korur.

4.doz, üçüncüden en az 1 yıl sonra yapılırsa, kişiyi 10 yıl korur.

5.doz, dördüncüden en az 1 yıl sonra yapılırsa, ömür boyu korur.

Hastane öncesi acil bakım personelinin bulaşıcı hastalıkların yayılma yollarını ve özelliklerini çok iyi anlamaları gerekir. Bir paramedik olarak, yukarıda anlatılan enfeksiyon zincirinin kırılmasında, sizin sorumluluğunuz çok fazladır. Hastalıkların, hastadan hastaya, hastadan kendinize, hastadan meslektaşınıza ya da ailenize; özellikle de solunum yolu ve kan yoluyla bulaşmasını önlemek üzere, gerekli önlemlerin alınması ve ambulansın temizlenmesi sizin temel görevleriniz arasındadır. Bulaşıcı hastalıklardan korunma yolları: 1- Vücudun mikroplara karşı direnci, 2- Enfeksiyon kontrolü önlemleri.

1 – VÜCUDUN MİKROORGANİZMALARA KARŞI DİRENCİ:

Mikroorganizma vücuda giriş kapılarından biriyle girer. Deri ve mukoza sağlam olduğu sürece vücudun savunma sistemleri içinde yer almakta ve mikrop girişine engel olmaktadır. Deri veya mukozada oluşabilecek en ufak bir hasar bu engelin bozulmasına ve mikrobun vücuda girmesine neden olacaktır. O nedenle, bir paramedik olarak elinizde ufacık bir sıyrık varsa ya da tırnağınızı fazla derin kesmişseniz hastanın kanına veya vücut sıvılarına kesinlikle eldivensiz dokunmayın.

Vücut mikroplara karşı I- Özgül olmayan direnç, II- Özgül dirençle karşı koyar.

I- ÖZGÜL OLMAYAN DİRENÇ: Vücuda giren her mikroorganizmaya karşı, ayırım yapmaksızın gösterilen dirençtir. Deri veya mukoza, sağlam olduğu sürece mikrobun vücuda girmesini engeller. Herhangi bir yolla deri barajını aşarak vücuda giren mikroorganizma, fagositik hücreler tarafından, Fagositoz denilen yöntemle yok edilir. RES (Retikülo endotelyal sistem) ise vücutta bulunan ağsı bir savunma sistemi olup, mikroorganizmalarla savaşır. Yangı, vücudun giren mikrobu yok ederken oluşturduğu tepkidir ( örnek, arı sokmasındaki kızarıklık ). Ateş, mikroorganizma vücuda girip çoğalırken, vücut savunma sistemini uyarır ve bu sayede mikroorganizmalar yok edilir. Savunma sisteminin uyarılabilmesi için vücut ısısının 375 – 38 °C dereceye ulaşması gerekir. Bu nedenden dolayı, hastalandığımızda ateşimiz yükselmektedir. Ateşin yükselmesi, savunma sisteminin harekete geçmesi anlamına gelmektedir. Yine aynı nedenden kişilerde ateş yükselmeye başladığında, ilaçlarla düşürmek yerine dışarıdan soğutma yolu ile ateş düşürülmeye çalışılır. Ancak ateş 38°C dereceye çıktı ise ve soğuk uygulama işe yaramamışsa, özellikle bebek ve çocuklar havale geçirmesin diye ateş düşürücü ilaçlar verilebilir. Soğuk uygulama, musluk suyu (20°C) ile yapılmalıdır. Kişi musluk suyu ile ıslatılmış çarşafa sarılabilir; ya da oda sıcaklığındaki (20°C) su ile duş aldırılabilir. Veya vücudu silinir, Ancak, ateş sık takip edilmeli ve 38 °C dereceye ulaşmışsa, ateş düşürücüler doktor önerisine göre verilmelidir.

II- ÖZGÜL DİRENÇ: Vücudun, mikroorganizmanın özelliğine göre tepki göstermesidir. Yani, vücut daha önce karşılaştığı mikroorganizmayı, tanır ve ona özel tepki gösterir, bunun diğer adı bağışıklıktır. İki çeşit bağışıklık vardır:

· DOĞAL BAĞIŞIKLIK ( DİRENÇ): Türe, ırka, genetik yapıya, yaşa, hormonal veya metabolik değişikliklere bağlı olarak görülen bağışıklıktır. Örnek; hayvan hastalıkları istisnalar dışında hayvanlardan insanlara veya insan hastalıkları, insanlardan hayvanlara bulaşmaz. Çünkü, insanda hastalık oluşturan mikroorganizmalar 36 -37° C derecede çoğalabilirler, oysa hayvanların vücut ısıları daha düşüktür.

· EDİNSEL DİRENÇ ( SONRADAN KAZANILAN BAĞIŞIKLIK): Bu bağışıklık iki şekilde ortaya çıkar.

«Pasif bağışıklık:

· Doğumdan itibaren var olan bağışıklıktır. Anneden, plasenta yoluyla (3 ay) veya emdiği sürece sütüyle bebeğe geçen savunma hücreleri, bebeği korur.

· Yapay pasif bağışıklık, hastalık etkeni vücuda girdiğinde, vücut savunmasını oluşturana kadar, dışarıdan desteklenmek üzere serum veya immünoglobülin (başka bir canlıdan alınan savunma hücreleri) verilmesiyle oluşur.

«Aktif bağışıklık:

· Doğal aktif bağışıklık, vücudun, hastalığı geçirerek bağışıklık oluşturmasıdır; örnek, HAV enfeksiyonu geçiren kişi HAV ye, HBV enfeksiyonu geçiren HBV ye ömür boyu bağışıklık kazanır. Doğal aktif bağışıklığın ömür boyu koruyucu özelliği vardır.

· Yapay aktif bağışıklık, aşılarla oluşur. Ağır seyreden hastalıkların mikroorganizmaları ölü veya zayıflatılmış olarak, daha önce o mikrop ile karşılaşmamış kişilere verilerek vücudun bağışıklık oluşturması sağlanır. Kişi gerçek mikropla karşılaştığında, hastalık daha hafif geçirilir. Yapay yolla oluştuğu için, belirli aralıklarla aşı tekrarlanmalıdır.

2 – ENFEKSİYON KONTROLÜ ÖNLEMLERİ:

Kişinin kendisini ve çevresini, bulaşma yollarına göre önlem alarak, bulaşıcı hastalıklardan koruması amacıyla geliştirilmiş yöntemlerdir. Hastanelerde bulunan enfeksiyon kontrol komiteleri, hastanede uyulması gereken kuralları saptarlar. Hastanede çalışan herkes bu kurallara uymak zorundadır. Siz de, çalıştığınız kurumda varsa, enfeksiyon kontrol komitesinin kurallarını öğrenerek uymaya çalışın. Günlük hayatta hastalıkların bulaşmasını önleyebilecek önemli birkaç uygulama:

¯ EL YIKAMAK: Normal sabunla köpürterek ve ovarak el yıkamak, en iyi temizlik yöntemidir. Ve hastalıkların bulaşmasını önleyen en etkili yoldur. Toplu yerlerde, hastanelerde ve tabii ki ambulansta mümkünse sıvı sabun kullanılmalıdır. Eğer kalıp sabun kullanılacaksa, sabunluklar süzgeçli olmalıdır, aksi halde, sulu bir ortamda bekleyen ve yumuşayan sabun, temizleyici özelliğini kaybetmekte, hatta mikrop yuvası haline gelmektedir. Toplu yerlerde sabun kullanılırken, sabunun yumuşamamış olmasına özen gösterin; elinizi aynı sabunla iki kere yıkayın ve sabunluğa geri koymadan önce sudan geçirerek köpüğünü akıtın.

¯ Hasta (hatta sağlıklı) kişilerin kullandığı malzemeler başkaları tarafından kullanılacaksa, önce kirleri su ile akıtılmalı, sonra sabunlu su (veya deterjanla) yıkanmalı ve mümkünse (ya da gerekliyse) sterilize edilmelidir.

¯ Başkaları ile özel eşyalar (tarak, jilet, diş fırçası, şapka, iç çamaşırı, yatak takımları vd.) paylaşılmamalıdır.

¯ Gerektiğinde izolasyon (ayırma, karantina) uygulanmalıdır. Solunum yolu ile bulaşan hastalık (örnek:TBC/verem) varsa, hastaya maske takılmalıdır. İdrar veya dışkı ile bulaşma söz konusu ise, mümkünse, hasta iyileşene kadar hastanın kullanacağı tuvalet (özellikle de klozet tipi-alafranga tuvalet) ayrılmalıdır. Tuvalet tek ise, o zaman hastanın tuvaleti her kullanımından sonra, dezenfektanla (deterjanda olabilir) sil(in)mesinde yarar vardır.

¯ Risk altındaki kişiler aşılanmalıdır. Hepatit B(HBV) taşıyıcı kişinin eşi HBV’ ye karşı, çocuklar çocuk hastalıklarına karşı, çocukluk çağı hastalıklarını ve HBV geçirmemiş sağlık personelinin bu hastalıklara karşı aşılanması önerilmektedir. Özellikle sağlık personeli, bayansa ve geçirmemişse kızamıkçık aşısını, erkekse ve geçirmemişse kabakulak aşısını yaptırması önerilmektedir.

¯ Başkalarının (özellikle hastanın) kan, tükürük, idrar, dışkı gibi atıkları ile doğrudan temas etmemeye özen gösterilmeli, temas edilecekse eldiven giyilmelidir.

¯ Mikroorganizmalar, çoğalmak için nemli ve kirli ortamları tercih ederler. O nedenle, ortamı hiçbir zaman nemli ve kirli bırakmayın. Temizlik veya bulaşık bezlerini kapalı yerde, ıslak ve sıkılı halde bırakmayın, daima havalanan bir yerde açarak asın ve kuru muhafaza edin.

¯ Unutmayın;

Ambulansınız, aletlerin yüzeyine yerleşen bakteriler nedeniyle bir enfeksiyon kaynağı olabilir. Düzenli bir temizlik programı ile aracınızda bakterilerle teması veya bulaşmayı en aza indirebilirsiniz. Temizlikte, yıkama ve dezenfeksiyon iki önemli adımdır.

TEMİZLİK: Yüzeydeki görülebilir artıkların, fiziksel olarak uzaklaştırılmasıdır. Temizlik su ve sabun (veya deterjan) kullanılarak yapılır. Yüzeyler dezenfekte edilmeden önce, iyice temizlenmelidir. Temizlik yaparken kıyılar, köşeler, birleşme yerleri gibi kir ve yağların birikmeye elverişli olduğu yerler, özellikle daha dikkatli temizlenmelidir. Ambulans yıkandıktan (veya silindikten) sonra, iç yüzeyleri kimyasal dezenfektan kullanılarak dezenfekte edilmelidir. Böylece aracın içindeki patojen mikroorganizmalar yok edilerek, çapraz enfeksiyon önlenmiş olur. Çapraz enfeksiyon, bulaşıcı hastalığın, aseptik koşullara uygun çalışmayan sağlık personeli tarafından, bir hastadan diğerine bulaştırılmasıdır.

BULAŞICI HASTALIĞI OLAN HASTA TAŞINDIĞINDA AMBULANSIN TEMİZLENMESİ:

Bulaşıcı hastalık tanısı konmuş veya şüphelenilen hasta taşındığında, taşıma işlemi bittikten sonra, ambulans mutlaka temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir.

Eğer, her hasta taşıma sonrasında, aracınızı siler ve temizlerseniz, bulaşıcı hastalığı olan hasta taşıdıktan sonra yoğun temizlik ve dezenfeksiyon yapmak zorunda kalmazsınız.

Temizlik yaparken, özellikle en çok kullanılan alanda yoğun temizlik yapılmalıdır.

Ambulansın havalandırılması mutlaka gerekli değildir.

Enfekte materyellerle temas eden tüm malzemeler özel işlem gerektirir. Örneğin, HBV teşhisi konmuş bir hastanın kanı çarşafa bulaşırsa, çarşaf özel kirli torbasına konularak üzerine “Enfekte” etiketi yapıştırılır veya yazılır. Çalışma saatleri içinde sık gelen çağrılar nedeniyle, vakit kısıtlı olduğundan, temizlik ya ambulans istasyonuna dönerken veya diğer hastaya giderken yolda iken yapılmalıdır.

ENFEKTE MATERYALLERİN ENFEKSİYON OLUŞTURMAMASI İÇİN ALINACAK ÖNLEMLER:

Enfekte materyeller, hastanın soluk yolu ve ağız salgıları(sekresyonları), yara akıntıları, kanı, idrarı ve dışkısı ile temas eden tüm malzemelerdir. Enfekte materyel, özel işleme tabi tutulur. Bu özel işlemler aşağıda sıralanmaktadır.

¯ Her hastaya giderken mutlaka tek kullanımlık (disposable) eldiven giyin. Özellikle hastanın kanı veya vücut salgıları ile temas edilecekse.

¯ Hastada kullanılmış veya hastanın sekresyonu/kanı ile bulaşmış tüm pansuman malzemelerini ve doku artıklarını bir torbaya koyarak, yakılmak üzere “enfekte” şeklinde etiketleyin

¯ Çarşaf, yastık kılıfı, battaniye vd. kumaş cinsi malzemeleri, kirli çamaşır torbasına koyup ağzını bağladıktan sonra, üzerine “enfekte” etiketi yapıştırın.

¯ Tek kullanımlık olan iğne ve enjektörleri atarken, size veya başkalarına batarak enfekte etmemeleri için, özel kutulara ya da boşalmış serum şişesine atın. Kullandığınız ilaç ampullerini de bu kutulara atarak yaralanmaları önleyebilirsiniz.

UNUTMAYIN Kİ: sağlık personeline HBV ve HIV bulaşmasına neden olan en önemli etken, hastaya kullanılan iğne uçlarının batmasıdır.

¯ Tekrar kullanılabilen, maske, ambu, laringoskop ucu(blade) vd, malzemeleri kullandıktan sonra kirlerini su ile akıtın. Sabunlu veya deterjanlı su ile yıkayın. Sterilizasyon için hastaneye verecekseniz hastanenin istediği koşullara uygun olarak saklayın. Eğer, kendiniz dezenfekte ederek kullanacaksanız, o zaman sabunlu su ile yıkadıktan sonra duru sudan geçirerek iyice durulayın. Kurulanabilir özellikte ise, sırf o amaçla kullanılan temiz bezle kurulayın, aksi halde suyunu akıttıktan sonra dezenfektan içine koyun. Daha öncede anlatıldığı gibi sabun veya deterjan dezenfektanın etkisini yok edeceği için, durularken özen gösterilmelidir. Yıkanan malzeme kurulanmazsa, içine konduğu dezenfektanın, su oranı artacağından yoğunluğunu dolayısıyla da etkisini azaltır. Dezenfektanı hazırlarken ölçülere harfiyen uyarak ve taze olarak hazırlayın. Malzemeyi, dezenfektan içinde, prospektüste önerilen süreye uygun olarak bekletin. Az beklettiğinizde sonuç almayabilirsiniz. Çok beklettiğinizde malzeme zarar görebilir. Malzemeyi, süre tamamlandıktan sonra dezenfektandan çıkarın ve hava akımıyla kuruyabileceği bir yere koyun veya asın. Eğer, malzeme hastanın mukozasına temas edecekse, bu gibi durumlarda dezenfektandan çıkardıktan sonra steril distile su veya SF ile durulayın. Son yıllarda malzeme dezenfeksiyonu için genellikle Presept tabletler veya Savlon kullanılmaktadır. Savlon hazırlanırken; 990 ml distile su + 10 ml Savlon = % 1’lik Savlon çözeltisi elde edilir. Pratik olarak, 1 litrelik distile su şişesi içinden enjektörle 10 ml su çekilir, yerine 10 ml Savlon enjekte edilir. Dezenfektanlar, hastanelerde genellikle eczanelerde sulandırılarak bidonlara dolduruluyor ve size bu şekilde teslim ediliyor. Bu gibi durumlarda, kullanacağınız günlük miktarı küçük bir kaba koyduktan sonra ağzını sıkıca kapatıp kapalı bir yere kaldırın. İçinde malzeme dezenfekte ettiğiniz dezenfektanı bir daha kullanmayıp dökün. Dezenfektanı siz hazırlayacaksanız, steril distile su ile sulandırın. Elinizin altında steril distile su kalmamışsa, temiz musluk suyu kullanılabilir.

¯ Dezenfeksiyon, sterilizasyon ve enfekte malzemelerin paketlenmesi işlemleri konusunda çalıştığınız kurumda protokol oluşturulmuşsa veya enfeksiyon kontrol komitesi önerileri varsa, öğrenin ve uygulayın. Yoksa, siz bir protokol oluşturun veya oluşturulması için çaba harcayın.

UNUTMAYIN Kİ: Sizin çöpünüz normal bir çöp değil enfeksiyon kaynağı olabilecek bir çöptür ve özel olarak imha edilmektedir. Hem çevrenizi hem de kendinizi enfeksiyondan korumak için çöplerin uygun biçimde imha edilmesi için mutlaka protokol oluşturun.