Plazmadaki H+ yoğunluğu çok düşük [0.00000004 Eq/L (0.00004 mEq/L; 4 x 10-8 Eq/L)] olduğu için pH ile ifade edilir; p F negatif logaritmayı, HFise H+ yoğunluğunu gösterir. Bir başka ifade ile:

pH = log 1/[H+] = – log [H+] F [H+] gücü olarak düşünün

= – log 0.00000004 Eq/L (0.00004 mEq/L; 4 x 10-8 Eq/L)

pH = 7.4 (Kan pH 7.35-7.45)

H+ arttığında pH düşer ve sıvı asitleşir, H+ azaldığında pH yükselir ve sıvı alkalileşir; demek ki, H+ miktarı sıvının asit ya da alkali(baz) olmasını belirlemektedir.

HENDERSON-HASSELBACH DENGESİ

pH nın diğer bir anlatım şekli olan Henderson-Hasselbach denkleminde bazın aside oranı temel alınır, bu oran daima 20 dir. Denklem:

pH = pKa + log [baz]/[asit]

pH = 6.1 + log HCO3- / CO2

Anahtar Oran F baz : asit F HCO3- : CO2 = 20

(20 nin logaritması ise 1.3 tür, 1.6 sabit sayıdır)

pH = 6.1 + 1.3

pH = 7.4

Özetlersek, vücut sıvılarının

¯ Asit-baz dengesi [H+] iyonu ile düzenlenmektedir.

¯ Düzenlemeyi sağlayan böbrekler ve kimyasal tamponlardır.

¯ Dengenin sağlanabilmesi için enzim aktivitesinin en uçlarda olması gerekir

ENZİM AKTİVİTESİNE pH ETKİSİ

¯ Asitler H+ verirler; örnek: HCl F H+ + Cl-

¯ Bazlar H+ alırlar; örnek: HCO3- + H+ F H2CO3

TAMPONLAR pH DEĞİŞİKLİKLERİNE DİRENİRLER, bu sayede pH dengede tutulmaya çalışılır. Bunun için aşağıdaki dengeler devreye sokulur:

¯ Zayıf Asit ve Eşlenik(conjugate) Baz çifti

H2CO3 Û HCO3- + H+ (H2CO3 F Karbonik asit)

¯ Eşlenik Asit Û Eşlenik Baz + Asit

Bazı pH örnekleri:

0: Hidroklorik Asit

1: Mide Asidi

2: Limon Suyu

3: Sirke, Bira

4: Domates

5: Sütsüz Kahve

6: İdrar

6.5: Tükürük

7: Kan

8: Deniz Suyu

9: Yemek Sodası (kabartma tozu)

10: Büyük Tuz Gölü

11: Amonyak

12: Bikarbonat

13: Ocak/Fırın Temizleyicileri

14: NaOH

ASİT – BAZ DENGESİNİ KORUYAN VE SÜRDÜREN SİSTEMLER

¯ Tampon Sistemler

¯ Solunum Sistemi

¯ Boşaltım Sistemi(Böbrekler)

¯ TAMPON SİSTEMLER

Hemen(sorun ortaya çıktığı anda) tepki verirler;

baz : asit (20/1) oranı sabit tutulmaya çalışılır

CO2 + H20 Û H2CO3 Û H+ + HCO3-

DENGE : “20 HCO3-” karşılık ”1 CO2 (H2CO3)” vardır

F CO2 arttığında Þ asidoz

F HCO3- arttığında Þ alkaloz

SORU…

pH ortalaması, aşağıdaki kanlardan hangisinde daha düşüktür?

a) Atardamar kanında (arterlerde)

b) Toplardamar kanında(venlerde)

YANIT için konunun sonuna bakınız.

¯ SOLUNUM SİSTEMİ

Dakikalar sonra tepki verir; soluk alıp vermeyi hızlandırarak ya da yavaşlatarak CO2 atılımını dengelemeye çalışır

CO2 Û H+ dengesini sağlamak üzere:

F Solunum é F CO2 ê F H+ ê

F Solunum ê F CO2 é F H+ é

¯ BÖBREKLER

Saatler ya da günler sonra tepki verir:

F Bikarbonat seviyesini düzenler

F H+ atılmasını sağlar

F Amonyak/üre/NH3 atılmasını sağlar

ASİT- BAZ DENGESİ BOZULDUĞUNDA YAŞANAN SORUNLAR:

¯ Solunum Asidozu

¯ Solunum Alkalozu

¯ Metabolik Asidozu

¯ Metabolik Alkalozu

¯ SOLUNUM ASİDOZU

éCO2 + H20 Û éH2CO3 Û éH+ + HCO3

¯ SOLUNUM ALKALOZU

êCO2 + H20 Û êH2CO3 Û êH+ + HCO3

¯ METABOLİK ASİDOZ

éH+ + HCO3 Û éH2CO3 Û H20 + éCO2

¯ METABOLİK ALKALOZ

êH+ + HCO3 Û êH2CO3 Û H20 + êCO2

NORMAL DEĞERLERİ

pH: 7.35 – 7.45

PCO2: 35 – 45

ANORMAL DEĞERLER

pH = 7.25

PCO2 = 60
pH = 7.50

PCO2 = 35
pH = 7.60

PCO2 = 20
pH = 7.28

PCO2 = 38
SORU…

pH ortalaması, aşağıdaki kanlardan
 hangisinde daha düşüktür?

a) Atardamar kanında (arterlerde)

b) Toplardamar kanında(venlerde)

YANIT: Venlerde, çünkü venler
hücrelerin metabolik artıklarını içerirler