|
SUNİ SOLUNUM
-----------------------------------------------------------
.
----------------------------------------------------------
SUNİ SOLUNUM
Yapay solunum, kurtarıcı soluk, pulmoner resüsitasyon adı da verilen ancak
daha çok suni solunum olarak bilinen bu işlemin amacı, vücudun
karşılayamadığı oksijen gereksinimini dışarıdan destekleyerek karşılamaktır.
Öğrenciler çoğunlukla, kurtarıcının akciğerlerinden gelen havanın solunumu
durmuş kişiye nasıl yeterli oksijen sağladığını merak etmektedirler.
Atmosferde bulunan % 21 oranındaki oksijenin sadece % 5 i kullanılmakta ve
soluk verirken % 16 sı atmosfere geri dönmektedir. Dolayısıyla solunumu
durmuş olan kişiye, kurtarıcıdan yeterince oksijen ulaşmaktadır. Ancak suni
solunumun etkin olabilmesi için ilave oksijen vermek gerekir. Böylece
hastanın yaşama şansı artacaktır. İlave oksijen olsun olmasın, suni solunum
hemen başlatılmalıdır. Suni solunum birkaç şekilde yapılabilmektedir:
ağızdan maskeye, ağızdan ağza, ağızdan buruna, ağızdan stomaya ve ağızdan
ağza ve burna olmak üzere.
Ağızdan maskeye suni solunum: Suni solunum için kullanılabilecek basit
malzemeler mevcuttur. Bunları kullanmak suni solunum yapan kişiyi
enfeksiyonlara karşı koruyacağından tercih edilmelidir. Ancak unutmayın ki
bu malzemelerin bulunmadığı durumlarda bir AABT olarak ağızdan ağza suni
solunum yapmak durumunda kalabilirsiniz. Bu malzemelerden biri cep maskesi
diğeri ise bag valve mask veya diğer bilinen ve en çok kullanılan adıyla
"ambu"dur. Cep maskesi, hastanın ağzını ve burnunu kapatacak şekilde
yerleştirilir ve üstteki delikten soluk verilir.
Ağızdan ağza suni solunum: Burada suni solunum, herhangi bir yardımcı gereç
kullanılmadan gerçekleştirilmektedir. Ağızdan ağza suni solunum, hastanın
solunumu durduğunda veya hastanın solunumunun derinliği ve sayısı yaşamını
sürdürebilmesi için yeterli olmadığı durumlarda uygulanır. Unutmayın: suni
solunum öncesi soluk yolu açık olmalıdır. Bunun için, yukarıda bahsedildiği
şekilde hastanın başına durumuna uygun pozisyon verilmelidir. Suni solunum
için izlenecek adımlar:
1. Hastanın bilinç durumunu saptayın; hastanın omuzlarından hafif kavrayarak
“ iyi misiniz ? “ diye sorun.
2. Tepki yoksa, yalnızsanız SUNİ SOLUNUMA BAŞLAMADAN ÖNCE 112’ yi veya bağlı
olduğunuz haberleşme merkezinizi arayarak yardım isteyin.
3. Hastanın durumuna uygun baş pozisyonunu vererek soluk yolunu açın.
4. Hastanın soluk alıp almadığını ( bak-dinle-hisset ile ) kontrol edin.
5. Baş pozisyonunu koruyarak hastanın burnunu işaret ve baş parmaklarınızla
kapatın. Eğer cep maskesi kullanacaksanız; maskenin tepe kısmını burnun
üzerine, yuvarlak olan alt kısmını ise dudak ile çene çıkıntısı arasındaki
çene çukuruna yerleştirin.
6. İki yavaş soluk ( her bir soluğu 1 saniyede ) verin. Soluk vermek üzere:
Ağzınızı açın ve nefes alın. Ağzınızla hastanın ağzını iyice kavrayarak
dışarı hava kaçmayacak şekilde kapatın ve soluğu verin(balon üfler gibi).
Çok güçlü ve çok fazla miktarda soluk vermenin yararı olmadığı için; soluğu
bir saniyede vermeye ve sadece göğüs kafesini yükseltecek miktarda
vermenizde yarar var.
Verdiğiniz soluğun göğüs kafesini yükseltip yükseltmediğini gözleyin ve
akciğerlerin direncini hissedin. Soluk verdikten sonra, soluğun
kendiliğinden geri çıkabilmesi ve tekrar nefes alabilmeniz için hastanın
ağzını açık bırakın ve bu arada göğüs kafesinin inişini izleyin.
Maske varsa maskenin yüze yerleştiğinden emin olun ve soluğunuzu delikten
verin.
Tekrar nefes aldıktan sonra işlemi tekrarlayın.
7. Başladığınız suni solunuma rağmen hastanın spontan solunumu geri
dönmezse, karotid nabza bakın. Eğer nabız alınamıyorsa, hemen TYD ne
(kardiyopulmoner resüsitasyona; CPR, KPR ) başlayın. Eğer nabız alınıyor ama
solunum yoksa; her 5 saniyede bir soluk verin ve her iki dakikada bir nabzı
değerlendirin.
Suni solunuma, hastanın solunumu döndüğünde veya başka eğitimli / ilgili
kişiye devrettiğinizde son verebilirsiniz. Ağızdan ağza suni solunumda
rastlanan bazı sorunlar:
Soluk verirken kaçak olması. Nedeni kurtarıcının ağzı, hastanın ağzını
yeterince iyi kapatmamıştır veya maske kullanılıyorsa maske doğru
yerleştirilmemiştir.
Hastanın burnu parmaklar arasında iyi sıkıştırılmamıştır.
Baş pozisyonu bozulmuştur veya başa pozisyon verilmemiştir.
Hastanın ağzı nefes vermek üzere yeterince açılmamıştır.
Soluk yolundaki yabancı cisimler ( kusmuk, kan vd ) vardır.
Bu sorunlardan herhangi biri söz konusuysa, verilen solunumun anlamı yoktur
çünkü soluk hastaya gitmediğinden hiç solutulmamış olacak ve çabalar boşa
gidecektir.
Ağızdan burna suni solunum: Genellikle ağızdan ağza suni solunum
yapılamadığında; örneğin, ağzında veya alt çenesinde ağır yaralanması olan
hastalarda, tercih edilir. Yine ağzında diş olmayan kişilerde ağzı kapatmak
mümkün olmadığından ağızdan burna suni solunum tercih edilmektedir. Uygulama
ağızdan ağza suni solunum ile aynı olmasına rağmen bir kaç farklılık vardır:
Bir el soluk yolunun açıklığını sürdürmek ve başın pozisyonu korumak için
hastanın alnında dururken, diğer el ile ağız kapatılır.
Hastanın burnu açık kalır.
Hastanın ağzı iyice kapatıldıktan sonra alınan nefes burundan verilir.
Verilen nefesin rahatça çıkabilmesi için, burun açık bırakılırken ağız da
hafif aralanır. Bu arada kurtarıcı nefes alır.
Ağızdan stomaya suni solunum: Nadiren de olsa stomalı hasta ile
karşılaşabilirsiniz. Stoma, hastanın trakeasının kısaltılarak boyun
kısmından dışarıya delik şeklinde açılmasıdır. Birkaç milimetre çapındadır.
Bazen stomada iç içe geçmiş iki tüp vardır. Bu tüpler plastik veya
metaldendir. Tüp olsa da olmasa da suni solunum işlemi aynıdır. Öncelikle
stomayı kontrol edin tıkanma olabilir ve temizlenmesi gerekebilir. Sakın
tüpleri yerinden çıkarmayın. Tüpleri yerindeyken temizleyin, bunun için bir
gazlı bez veya mendil kullanabilirsiniz. Stomanın çevresindeki mukus veya
yabancı cisimleri temizleyin. Stomanın içini temizlemek üzere, steril
aspirasyon sondası ile trakeayı aspire edebilirsiniz. Sondayı 7 - 12 cm’ den
fazla içeri sokmayın. Birkaç saniye içinde aspire edin. Stomanın kısmen de
olsa açıklığını sağladıktan sonra ağızdan stomaya suni solunumu başlatın.
Eğer elinizde bebek cep maskesi varsa enfeksiyondan korunma önlemi olarak
suni solunum için onu kullanabilirsiniz. Maskenin stomayı yeterince
kapattığından ve verdiğiniz soluğun hastaya ulaştığından emin olun. Uygulama
ağızdan ağza suni solunum ile aynıdır.
Çocukta ve bebekte suni solunum: izlenecek adımlar ve solunumun veriliş yolu
erişkinle aynıdır. Dakikada vereceğiniz soluk sayısı erişkinde 8-10 iken,
çocukta ve bebekte ise 12- 20 olmalıdır. Ayrıca bebekte baş ekstansiyonda
olmalıdır. Çünkü erişkinde olduğu gibi baş hiper ekstansiyona getirilirse,
bebekte soluk yolu tıkanır. Yine erişkinden farklı olarak bebekte, soluk
ağızdan ağız ve burna birlikte verilir. Nedeni, ağız ile burun arasındaki
mesafe bebkte kısadır.
Gastrik distansiyon: Bazen soluk yolunun kapalı olması nedeniyle ya da
farkında olmadan çok kuvvetli(basınçlı) veya fazla miktarda soluk
verildiğinde, hastanın midesine dolabilir ve şişkinliğe sebep olabilir.
Gastrik distansiyon özellikle bebeklerde ve çocuklarda sıklıkla görülmekle
birlikte, erişkinlerde de görülebilir. Hafif bir şişkinlik önemli değilken
ileri derecedeki mide şişkinliğinde iki sorunla karşı karşıya kalabiliriz:
Birincisi, hava ile dolan mide diyafragmaya basınç yaparak akciğer hacmini
azaltır.
İkincisi, regürjitasyon (mide içeriğinin soluk yoluna dolması) ve kusma (
mide içeriğinin basınçla dışarı çıkması )olasılığıdır. Her iki durumda da
soluk yolu tıkanabilir, mide içeriği akciğerlere dolarak akciğer dokusunda
hasara neden olabilir. Hatta pnömoni gelişebilir.
Gastrik distansiyonu önlemenin en doğru yolu hastanın başına uygun pozisyonu
vermek, çok kuvvetli ve fazla miktarda soluk vermekten kaçınmaktır. Soluk
yolunun kapanmasına başın yanlış pozisyonu neden olur.
Gastrik distansiyon gelişmişse kusmaya karşı hazırlıklı olun. Kustuğunda
hemen hastayı yan yatırın ki kusmuk soluk yolunu tıkamasın. Aspirasyona
hazırlıklı olun, hastanın ağız içini ve boğazını aspire edin. |
